itshee

นักภาษาศาสตร์เขารังสรรค์ให้เราได้มีทางเลือกไว้งงกันเล่นๆครับ

ผู้ประกาศข่าวบางคนยังใช้คำว่า มลรัฐ กันอยู่เลย เพิ่งได้ยินเมื่อกี้...

คนรุ่นพ่อใช้หนังสือภูมิศาสตร์ของทองใบ ส่วนเด็กสมัยใหม่ไม่สนใจภูมิศาสตร์จึงเป็นเยี่ยงนี้ไง

ผมนึกว่ามันเป็นคนละคำ
คนละความหมายนะเนี่ย

รู้จักแต่มลพิษ มลภาวะ

ทำไมได้ยินอ่ะ ตอนเค้าประกวดนางงามอ่ะ เอหรือว่าเราฟังมาไม่ดี

ในขณะที่ผู้เขียนบรรยายวิชาการเมืองการปกครองของสหรัฐอเมริกาอยู่นั้นมีผู้เรียนท่านหนึ่งถามขึ้นมาว่า


ทำไมจึงเรียกมลรัฐทั้ง 50 รัฐของประเทศสหรัฐอเมริกาว่า มลรัฐ เนื่องจากคำว่า มล นี้มาจากคำว่ามลทิน เวลาใช้กับของสกปรกไม่ดี เราเรียกว่า มลพิษ มลภาวะ แล้วมลรัฐของสหรัฐอเมริกานั้นคงสกปรกมีมลทินหรือ? จึงตั้งชื่อว่า มลรัฐ

ผู้เขียนจึงตอบไปว่าพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวรรณไวทยากร กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์ เป็นผู้บัญญัติศัพท์ มลรัฐ นี้ขึ้นมา แต่ทำไมจึงบัญญัติศัพท์อย่างนี้ผู้เขียนก็ตอบไม่ได้แต่ก็สัญญาว่าจะพยายามไปค้นคว้าหาคำตอบมาให้ได้ซึ่งนับว่าโชคดีที่ผู้เขียนรู้จักท่านผู้รู้ที่ราชบัณฑิตยสถานหลายท่านโดยเฉพาะท่านที่เคยทราบเรื่องนี้เมื่อครั้งที่พระองค์วรรณฯ (เป็นคำเรียกขานพระนามของท่านด้วยความเคารพ) ดำรงตำแหน่งเป็นนายกราชบัณฑิตยสถานอยู่ ระหว่าง พ.ศ.2477-2490 โดยพระองค์ท่านเป็นผู้วางกฎ เกณฑ์การบัญญัติศัพท์โดยใช้คำบาลีและสันสกฤตให้ราชบัณฑิตยสถานจนกระทั่งทุกวันนี้

ผู้เขียนได้ไปเรียนถาม ศาสตราจารย์อดิศักดิ์ ทองบุญ ราชบัณฑิต เรื่องมลรัฐนี้ ท่านชี้แจงว่าสหรัฐอเมริกาเป็นรัฐรวมไม่ใช่รัฐเดี่ยวเหมือนประเทศไทย ตามความจริงแล้วสหรัฐอเมริกาก็เปรียบเสมือนมีประเทศอยู่ 50 ประเทศมารวมกันเป็นประเทศเดียวและแต่ละประเทศก็ยังมีอำนาจอธิปไตยของตนอยู่เป็นส่วนใหญ่ด้วยการมีอำนาจนิติบัญญัติ อำนาจบริหาร และอำนาจตุลาการภายในรัฐของตนอย่างสมบูรณ์ ดูคล้ายกับการปกครองของแคว้นมัลละ (Malla) อันเป็นแคว้นที่พระพุทธองค์เสด็จไปปรินิพพานนั่นเอง

สมัยพุทธกาลนั้นดินแดนชมพูทวีปบริเวณที่พระพุทธเจ้าทรงจาริกอยู่นั้นประกอบด้วยแคว้นใหญ่ๆ 16 แคว้น และ 5 แคว้นเล็กซึ่งมีการเมืองการปกครองแตกต่างกันออกไปแต่มีแคว้นสองแคว้น คือแคว้นมัลละ กับแคว้นวัชชี ที่มีระบอบการปกครองแบบสามัคคีธรรมซึ่งก็ดูใกล้เคียงกับการปกครองของสหรัฐอเมริกา

ดังนั้น การบัญญัติศัพท์เรียก 50 States ที่รวมกันเป็นประเทศสหรัฐอเมริกาจึงใช้คำว่า มลรัฐ ซึ่งมีที่มาจาก มัลละกษัตริย์ นั่นเอง


ตัดตอนมาจาก : มติชน วัน พุธ ที่ 7 พฤศจิกายน พ.ศ
โดย : โกวิท วงศ์สุรวัฒน์

---------------------------------------
ว่าแต่ เพียงเพราะเป็นศัพท์โบราณ เลยเลิกใช้งานเหรอคะ??
โดยส่วนตัวไม่เห็นว่ามันโบราณเลยค่ะ (หรือว่าตัวเราเองก็โบราณเลยเห็นว่ามันไม่โบราณ??)

อาจจะชินมาจากมณฑล

ถ้าเพราะเป็นศัพท์โบราณ ควรเลิกใช้
วัฒนธรรมบางอย่างมันดูโบราณๆ ควรจะเลิกใช้ดีไหม ?

แบ้วต่างกันมากหรอ
เหมือนน่าคิด
เหมือนไม่น่าคิด

ทำไมมันฮิต
คงเพราะมันฟังดูยาวกว่า "รัฐ" คำเดียวมั้งคะ
ฟังดูมีความรู้กว่า มั้ง

ผมใช้คำว่า มลรัฐ ประจำมาตั้งแต่เด็กครับ

เพราะมันถูกเขียนแบบนี้อยู่ในทะเบียนเกิด
ซึ่งต้องจำมากรอกในใบประวัติต่าง ๆ ด้วย

มายุคหลัง ๆ เห็นคนเรียกว่า รัฐ ก็เดาเองว่า
เค้าขี้เกียจเรียกเต็ม ๆ เลยเอามาย่อเอาซะจนชิน

ดูข่าวเลือกตั้งประธานาธิบดีสหรัฐ นักข่าวพูด มลรัฐ กันหลายช่องเลยแฮะ

ขอบคุณสำหรับข้อมูลค่ะ
ถ้าไมได้่เข้ามาอ่านก็ยังคงนึกว่าเขายังใช้คำว่า มลรัฐ กันอยู่

ไม่แปลกที่คำนี้ไม่มีในพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถานเล่มใหญ่ เพราะเป็นคำเฉพาะด้านหรือเฉพาะวิชา มีระบุไว้ในพจนานุกรมของราชบัณฑิตเล่มอื่นๆ เช่น "ศัพท์นิติศาสตร์อังกฤษ-ไทย ไทย-อังกฤษ ฉบับราชบัณฑิตยสถาน" (พิมพ์ล่าสุดเท่าที่ทราบเมื่อปี 2549) กับ "ศัพท์รัฐศาสตร์" ด้วย ค้นได้จากฐานข้อมูลศัพท์บัญญัติของราชบัณฑิต:

http://rirs3.royin.go.th/coinages/webcoinage.php

โดยส่วนใหญ่แล้วศัพท์บัญญัติจะไม่ระบุลงในเล่มใหญ่จนกว่าจะได้รับการยอมรับจากสังคมทั่วไปหรือเป็นศัพท์ที่ใช้มานานพอสมควร RID ระบุคำศัพท์แค่ 40,000 คำเอง ซึ่งที่จริงคำในภาษาไทยมีมากกว่านั้นเยอะ และศัพท์บัญญัติที่คนทั่วไปไม่รู้ไม่ใช้มีเยอะเลยทีเดียว คุณก็รู้ดี อย่างคำว่า คณิตกรณ์ ฯลฯ

คำนี้ยังมีคนใช้อยู่ไม่น้อย แต่ไม่เคยถึงกับใช้กันแพร่หลาย เพราะคำว่ารัฐก็ค่อนข้างชัดเจนอยู่แล้ว และคนมักจะไม่ชอบพูดอะไรยาวเกินจำเป็นหรือที่ฟังเป็นภาษาทางการเกินไป คำว่า มลรัฐ นับเป็นคำที่ยังไม่ค่อยคุ้นหูคนไทยก็เลยไม่ใช้กัน

แต่ในวงการวิชาการเขายังคงใช้กันอยู่ตามการบัญญัติของผู้อาวุโสนั่นแหละครับ อ่านข่าวก็ใช้เหมือนกันเพราะถือว่าต้องตามมาตรฐาน ไม่ว่าคนทั่วไปจะใช้จริงหรือไม่ใช้จริง

เ็ป็นเรื่องน่าสังเกตว่าทางราชบัณฑิตก็เข้าใจกันดีว่าคำศัพท์จะเป็นหรือตายก็ขึ้นอยู่กับความนิยมของผู้ใช้ภาษาเหมือนกัน ไม่ได้คิดว่าต้องบังคับให้คนใช้ (แต่คนทั่วๆไปบางคนกลับชอบบังคับให้ใช้)แล้วก็ยังมีการอนุโลมตามความนิยมบ้างแหละ เช่นคำว่า อัตโนมัติ ที่จริงตามความหมายของรากศัพท์ภาษาบาลีสันสกฤต เพื่อให้ได้ความหมายที่ถูกต้องต้องเป็น "อัตโนวัติ" แต่ว่าคนนิยม อัตโนมัติ เพราะเสียงคล้ายกับภาษาอังกฤษ automatic มากกว่า ราชบัณฑิตก็เลยยอม และคำว่า อัตโนมัติ ได้ลงในพจนานุกรมฉบับใหญ่ ยังงี้ก็มีเหมือนกัน

เรื่องพวกเนี้ยะน่าสนใจมาก ผมชอบติดตามความก้าวหน้า (หรือบางครั้งความอยู่นิ่ง) ของงานราชบัณฑิต